تبلیغات
مهرازی - صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان

صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان

تاریخ:پنجشنبه 29 تیر 1391-17:19

صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان



صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان

بر اثر تشویق سلاطین و امرای سلجوقی هنرو صنعت توسعه یافت . مغولان گرچه درابتدای كار خرابی بسیار به بار آوردند ؛ اما چون در ایران مستقر شدند تحت تأثیر تمدن ایرانی به حمایت از هنرمندان پرداختند . . .



صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان



صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان



صنایع و آثار معماری از سلجوقیان تا صفویان

بر اثر تشویق سلاطین و امرای سلجوقی هنرو صنعت توسعه یافت . مغولان گرچه درابتدای كار خرابی بسیار به بار آوردند ؛ اما چون در ایران مستقر شدند تحت تأثیر تمدن ایرانی به حمایت از هنرمندان پرداختند . . .




بر اثر تشویق سلاطین و امرای سلجوقی هنرو صنعت توسعه یافت . مغولان گرچه درابتدای كار خرابی بسیار به بار آوردند ؛ اما چون در ایران مستقر شدند تحت تأثیر تمدن ایرانی به حمایت از هنرمندان پرداختند.


امیر تیمور سمرقند مقر حكومتش را یكی از بزرگترین مراكز هنری و فرهنگی ساخت و پس از آن شهر و ولایتی را به تصرف می آورد .پیشه وران و هنرمندان را به ماوراء النهر منتقل می ساخت و از وجود آنان در احداث ابنیه و تزئین شهرها استفاده می كرد . فرزندانش نیز از هنرمندان تشویق می كردند و اغلب شاهزادگان تیموری خود هنرمند بودند و عده كثیری از هنرمندان را در خدمت خود داشتند. صنایع مهم این دوره عبارت است از :

1- معماری :
در دوره سلجوقی بنای مسجد و مقبره به عنوان مهم ترین ابنیه مذهبی اهمیت پیدا كرد و مدارسی جهت تعلیم و تربیت ایجاد شد از آن جمله است مدارسی كه خواجه نظام الملك در نیشابور و توس و بغداد به نام نظامیه بنا كرد. ابنیه سلجوقی با گچ بری های ظریف و زیبا مزین بود و استعمال كاشی نیز از این زمان در ابنیه شروع شد و محراب و گنبد مساجد و مدارس از كاشی پوشیده گردید . از نمونه های معماری دوره سلجوقی یكی مسجد جامع قزوین است كه دارای گنبدی است كه نظیرش تا آن زمان ساخته نشده بود و شبستان آن كه دارای مجموعه ای از خطوط كوفی و نسخ و معرف خوش نویسی قرن ششم هجری است ؛ با گچ بری های ظریف زینت یافته است .


دیگر آثار معماری این دوره « صُفه صاحب » از ابنیه خواجه نظام الملك در گوشه جنوبی مسجد جمعه اصفهان و « گنبد تاج الملك » رقیب خواجه نظام الملك درسمت شمالی این مسجد است كه از نظر صنعت آجركاری از ابنیه منحصر به فرد این دوره است .


مقبره سلطان سنجر در شهر مرو و مركز حكومت این سلطان نیز یكی از آثار برجسته ی این زمان است . از آثار معماری دوره مغول كه بیشتر در مراكز حكومت آنان باقی مانده « رصد خانه مراغه » است كه به دستور هلاكو خان و به وسیله ی خواجه نصیر الدین توسی بنا شده است .


غازان خان كه سعی داشت تبریز پایتخت خود را زیباتر سازد و درزمان حیات در طرف غربی شهر مقبره ای برای خود ساخت كه بسیار عظیم و مرتفع بود و در اطراف آن ابنیه چندی از مدرسه و بیمارستان و رصد خانه و كتابخانه بنا كرد كه متاسفانه اكنون آثاری از این همه ابنیه باقی نمانده است .
به پیروی از غازان خان خواجه رشید الدین فضل الله در یكی از محلات شمال شرقی تبریز محله ای شامل 30 هزار خانه و كاروان سرا و كارخانه های نساجی و رنگ رزی و كارگاه های كاغذ سازی بنا كرد و علما و دانشمندان بسیاری در این محله گرد آورده ، و به خدمت در بیمارستان ها و تدریس در مدارس مشغول كرد .


تاج الدین علی شاه گیلانی وزیر سلطان محمد الجایتو و سلطان ابوسعید نیز مسجدی بسیار عظیم در تبریز بنا كرد كه در زمان خود از ابنیه با شكوه تبریز بود و اكنون آثاری از آن باقی مانده و به « ارگ علی شاه » معروف است .


از آثار دیگر زمان ایلخانان گنبد سلطان محمد الجایتو است . به فرمان او در شهر سلطانیه بنا شده و اكنون خرابه های آن باقی است . ابنیه دوره مغولان نیزبا گچ بری ها و كتیبه های زیبا مزین گردیده و استعمال كاشی های لعابی ، زیبایی خاصی به این ابنیه داده است .


از ابنیه معروف دوره تیموری در ایران مسجد گوهرشاد مشهد است كه در مجاورت مقبره مقدس حضرت رضا (ع) ساخته شده و بانی آن گوهرشاد آغا - زن شاهرخ است . این مسجد دارای كاشی های بسیار زیبا با رنگ آمیزی متنوع است و كتیبه سر در آن به خط زیبای بایسنقر فرزند شاهرخ است كه خطی خوش داشته است .


از دوره سلطنت جهان شاه قراقویونلو آثار مسجد جامع كبود تبریز باقی است كه با كاشی های بسیار زیبا مزین شده است .

2- كاشی سازی :
از صنایع مهم دیگر این دوره كاشی سازی است . صنعت كاشی سازی در دوره سلجوقیان به سرعت ترقی یافت و از نظر رنگ و تزئینات روی آن به حد كمال رسید و در تزیین ابنیه مذهبی مانند مساجد و مدارس مورد استفاده قرار گفت . حمایت ایلخانان مغول از هنرهای مختلف در پیشرفت این صنعت تاثیر فراوان داشت و عالی ترین نمونه ظرو ف كاشی لعاب دار به این زمان تعلق دارد .


در دوره تیموریان نیز پیشرفت این صنعت ادامه داشت و ابنیه مذهبی و آرامگاه سلاطین تیموری و روكش گنبدها و مناره ها و سر در مساجد و مدارس با كاشی های زیبا كه دارای طرح و رنگ های جالب است، مزین می باشد . مراكز عمده كاشی سازی شهرهای : كاشان ، ری ، قم ، ساوه ، نیشابور و تبریز بوده است .


3- گچ بری:

در دوره ی سلجوقی قسمت های داخلی مساجد و مدارس مخصوصاً محراب ها از گچ بری ها مزین بوده است و از این دوره گچ بری های مساجد اردستان و مسجد جامع قزوین از شاه كارهای این فن محسوب می شود. اسلوب گچ بری دوره سلجوقی در زمان ایلخانان نیز مدتی ادامه یافت و به تدریح متنوع تر و پركارتر شده است . در دوره تیموری این هنر به مرحله كمال رسید .


4- نقاشی :

نقاشی كه در دوره اسلامی به مناسبت مخالفت با اسلام چندان رواج نداشت در دوره سلجوقی رونق گرفت و در دوره ی صفوی به منتهای كمال خود رسید . چه بر اثر تشویق بعضی از سلاطین ایلخانی و تیموری پیشرفت شایسته ای د اشته است و در این دوره كتب چندی مانند جامع التواریخ تالیف خواجه رشید الدین فضل الله و شاهنامه فردوسی و خمسة نظامی و گلستان سعدی و كلیله و دمنه و دیوان جامی را با نقاشی ها و مینیاتورهای بیسار زیبا مصور ساختند.


شاهرخ و فرزندش بایسنقر عده ای از نقاشان ماهر را برای مصور ساختن كتب كتابخانه های خود استخدام كردند و معروف ترین نقاشان دوره تیموری كمال الدین بهزاد است كه در زمان سلطان حسین بایقرا در هرات می زیست و پس از تسلط محمد خان شیبانی به این شهر به تبریز رفت و در كتاب خانه سلطنتی شاه اسماعیل صفوی به كار پرداخت.


5- خط :

خوش نویسی یا صنعت خط كه در دوره اسلامی مورد توجه بود در دوره سلجوقی رواج یافت و در دوره مغول به اوج كمال رسید و در زمان تیموریان مقام شایسته ای یافت و در این زمان خطاطان معروف در نوشتن خطوط ثلث ، نسخ ، نستعلیق ظهور كردند . از خطاطان معروف میرعلی تبریزی است كه از تركیب خطوط نسخ و تعلیق « خط نستعلیق » را اختراع كرد .


6- صنایع چوبی :

هنرمندان ایرانی از منبت كاری یعنی ایجاد طرح های تزئینی در روی درهای چوبی و ایجاد كتیبه ها بر روی آن در زیبایی ابنیه مذهبی و غیر مذهبی استفاده می كردند . این صنعت در عصر سلجوقی رونق داشت . گرچه ظاهرا در زمان مغولان رو به تنزل گذاشت . اما در عصر تیموری به درجه كمال رسید .


7- فلز كاری :

فلز كاری و ساختن ظروف طلا و نقره دردوره سلجوقی به كمال رسید و دراین زمان نقش تصاویر پرندگان و حیوانات و گیاهان بر روی ظروف فلزی مانند؛ كاسه و گلدان معمول گشت .


در دوره ایلخانان صنایع فلزی از نو پیشرفت خود را آغاز كرد و در دوره تیموریان نیز رو به ترقی گذاشت . در دوره آق قویونلوها با وجود آشفتگی اوضاع فلز كاری پیشرفت خود را ادامه داد.


8- فرش و پارچه بافی :

فرش بافی كه مهم ترین و معروف ترین رشته بافندگی ایران است؛ از ایام قدیم معمول بود و اقسام آن مانند : قالی و گلیم و جاجیم با رنگ ها و طرح های متفاوت در نواحی مختلف ایران در دوره های سلجوقی و مغول و تیموری بافته می شد و از فرش های این دوره ها كه با طرح ها و نقشه ها و رنگ های زیبا بافته شده نمونه هایی موجود است . بافت پارچه مخصوصاً پارچه های ابریشمی كه از قدیم در ایران معمول بود در زمان سلجوقیان رونق بیشتری یافت و در این دوره ترمیم نقوش حیوانات و پرندگان مانند : نقش شیر و عقاب بر روی پارچه رواج داشت و تعدادی از پارچه هایی كه اكنون در موزه هاست بافت دوره سلجوقی است . در دوره مغولان به واسطه ی نفوذ تمدن چینی سبك چینی در ص نایع پارچه بافی ایران نفوذ كرد . امیر تیمور برای توسعه صنعت پارچه بافی عده ای از صنعتگران چینی و شامی را به ماوراءالنهر آورد.


مراكز عمده پارچه بافی شهرهای اصفهان ، ری ، شوشتر ، نیشابور ، یزد ، كاشان ، آمل ، مرو ،كازرون و شیراز بود و در دورة تیموریان خراسان و ماوراءالنهر مخصوصاً شهرهای هرات و سمرق ند مركز صنایع نساجی ایران شد .


9- صنایع دیگر :

علاوه بر صنایع مزبور اسلحه سازی یعنی ساختن شمشیر ، خنجر ، نیزه ، زره ، و كلاه خود در تمام ادوار تاریخ ایران رواج داشت و در دوره اسلامی مخصوصاً در خراسان و ماوراء النهر اسلحه ساخته می شد . علت پیشرفت اسلحه سازی وجود معادن مختلف در نواحی مختلف ایران است . شیشه سازی نیز در شهرهای همدان ، نیشابور ، سمرقند ، و ری و ساوه متداول بوده و این صنعت مخصوصاً در دوره تیموری رونق داشته است .
كاغذ سازی در عهد سلجوقیان مخصوصاً در شهر سمرقند توسعه داشته است .


منابع و مأخذ :
1- تاریخ ایران زمین ؛ محمد جواد مشكور ، انتشارات اشراقی ، چاپ دوم ، تهران 1363 .
2- مفصل ایران ؛ عباس اقبل آشتیانی ، انتشارات كتابخانه خیام ، تهران ، بی تا .
3- مفصل ایران ؛ عبدالله رازی ، انتشارات اقبال ، تهران ، 1335 .
4- تاریخ گزیده ؛ حمد الله مستوفی ، دنیای كتاب ، چاپ دوم ، تهران ، 1361 .
5- تاریخ هنرهای ملی و هنرمندان ایران ؛ عبدالرفیع حقیقت ، شركت مولفان و مترجمان ایران ، چاپ اول ، تهران ، 1369 .



نویسنده : علی محمد سلطان محمدی

http://www.helal.ir




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
choc
یکشنبه 16 اردیبهشت 1397 20:36
Genuinely when someone doesn't be aware of
after that its up to other visitors that they will assist, so here it occurs.
Foot Pain
شنبه 14 مرداد 1396 11:24
Hi! I understand this is sort of off-topic but I had to ask.
Does operating a well-established blog like yours take a lot
of work? I'm completely new to writing a blog but I do write in my
journal daily. I'd like to start a blog so I can easily share my personal experience and thoughts online.

Please let me know if you have any ideas or tips for new aspiring blog owners.
Thankyou!
Foot Pain
دوشنبه 9 مرداد 1396 12:42
It's very effortless to find out any matter on net as compared to
textbooks, as I found this post at this site.
Rueben
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 09:48
Hi to every body, it's my first go to see of this website; this weblog carries remarkable and truly excellent
stuff for visitors.
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 00:08
Nice post. I was checking continuously this weblog and
I'm inspired! Very helpful information particularly the last phase
:) I take care of such information a lot. I used to be looking for this certain info for a very long time.
Thanks and good luck.
مهسا
پنجشنبه 24 دی 1394 11:08
سلام
خوشحال میشم باهم تبادل لینک داشته باشیم
علی همتی
پنجشنبه 29 آبان 1393 12:44
سلام دوست عزیز مطلبت خیلی جالب بود
از بازدید کنده های عزیز در خاست میکنم حتما از این مطلب استفاده کنن.
راستی منم توی سایتم یه طرح توجیهی با موضول معماری در زمان مغول قرار دادم ازت درخاست میکنم یه سر بزنی
اگه امکان داری سایت ما رو هم لینک کن
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر